Opberging en conservering van fotografische documenten (2)
Papier en plastic: de voor- en nadelen
* Papieren omslagen zijn ondoorzichtig, ze beschermen het object tegen licht. Dit belet echter een rechtstreeks zicht op het document en het onvermijdelijk uit de omslag moet genomen worden. Het risico op beschadigingen zoals krassen en vingerafdrukken wordt hierdoor groot.
* Papieren omslagen zijn poreus en beschermen het object tegen een accumulatie van vocht en schadelijke gassen. Deze bescherming is vooral van belang voor de cellulose nitraatfilm omdat de gassen die opgewekt worden bij degradatie van de drager gevaarlijk zijn voor het beeld.
* Papieren omslagen zijn goedkoper dan plastic omslagen.
* Er kunnen aantekeningen op aangebracht worden voordat het document in de omslag geschoven wordt.
* Papieren hoezen moeten aan specifieke chemische eigenschappen voldoen om hun onschadelijkheid te verzekeren (zie eerste deel).
Alvorens de voor- en de nadelen van het gebruik van plastic bij het bewaren van fotografische documenten te beschrijven, lijkt het ons nuttig om het begrip 'plastic' te verduidelijken. Er zijn vier plastics die voor conservatie van fotografische (en grafische) documenten in aanmerking komen: polyester, polypropyleen, cellulose triacetaat en polyethyleen. Deze plastics zijn chemisch stabiel en hebben een neutrale pH. Andere plastics zijn onbruikbaar omdat ze bij veroudering producten vrijlaten zoals weekmakers, chloorderivaten en salpeter.
POLYESTER, of poly(ethyleen terephtalaat), is het meest inert en het minst soepel. Het is transparant, stevig en duurzaam. Het wordt met name ook gebruikt als drager voor microfiches. Een nadeel is echter wel dat het statische electriciteit opwekt hetgeen stofdeeltjes kan aantrekken. In de Verenigde Staten wordt het onder de naam Mylar verkocht, in Europa heet het Melinex. Deze polyester moet voldoen aan de 'conservatie' kwaliteitsvoorwaarden. Het mag geen weekmakers bevatten, noch gecoat zijn met een anti UV agens. Deze polyester zou enkele duizenden jaren stabiel blijven.
POLYPROPYLEEN is bijna even rigide en stevig als polyester als het in de vorm van kleine hoesjes gebruikt wordt. Voor grote omslagen, zoals bijvoorbeeld voor in een ringfarde is het buigzaam genoeg. Het meest rigide polypropyleen wordt oa. gebruikt voor de vervaardiging van dozen voor diapositieven.
CELLULOSE TRIACETAAT is de gebruikelijke drager voor films. Het kan ook gebruikt worden als basisgrondstof voor hoesjes. Het is evenwel minder rigide en bijzonder gevoelig voor krassen.
POLYETHYLEEN is het meest stijf van de vier plastics en het meest gemakkelijk gekrast. Het is minder transparant en minder stabiel.
Het gebruik van omslagen in PVC is uit den boze. PVC is chemisch onstabiel beschadigd in de loop van de tijd fotografische documenten. PVC bevat weekmakers en bij veroudering komt er zoutzuur vrij.
Plastic omslagen hebben het grote voordeel dat men het document kan bekijken zonder het uit de omslag te moeten halen. Het risico op het maken van krassen en vingerafdrukken is kleiner.
* Sulfide en vocht in de omgevingslucht werken in op het fotografisch materiaal en versnellen hun degradatie. Omslagen in plastic beschermen de objecten tegen deze negatieve invloeden in de omgeving en verlengen de levensduur van het beeld.
* Deze plastics zijn waterdicht. Bij temperatuurschommelingen kan er condens gevormd worden in de omslagen en is er een risico voor de vorming van micro-organismen.
* Matte plastics kunnen krassen op de emulsie veroorzaken.
* Het is moeilijk om rechtstreeks op de plastic hoesjes te schrijven.
* Wanneer de hoesjes uit een slappere plastic zijn gemaakt kan men een dunne karton gebruiken als versteviging waarop men informatie kan aanbrengen voor het klassement.
Uit deze vergelijking blijkt de beide omslagen papier en plastic hun voor- en nadelen hebben. Zou het niet mogelijk zijn beide te combineren en enkel de voordelen van deze twee materialen te behouden? We zouden deze oplossing in overweging kunnen nemen. We zouden een hoes of omslag kunnen maken waar de voorzijde van polyester is en de achterzijde van papier. De voorzijde in polyester laat ons toe de inhoud gemakkelijk te indentificeren, de papieren achterkant vangt de schommelingen in temperatuur en vochtigheid op en kan als informatiedrager dienen voor de identificatie en het klassement. Spijtig genoeg zijn deze omslagen, voor zover wij weten, niet in de handel verkrijgbaar en moeten ze door de restaurator zelf gemaakt worden.
Tot besluit, documenten moeten onvermijdelijk tegen stof, vingerafdrukken... beschermd worden. Wanneer ze regelmatig geraadpleegd worden, kiezen we voor polyester omslagen, is dit niet het geval dan bewaren we ze in papieren omslagen. Voor een optimale bescherming bewaren we de documenten in een transparante hoes die we op haar beurt in een papieren omslag steken en waarop we alle nodige informatie op aanbrengen.
ALBBRIGHT G., Photographs, dans Conservation in the Library. A Handbook of use and care of traditional and non traditional materials, S. G. SWARTZBURG, Londres, 1983, p. 85 - 102.
LAVEDRINE, B., La conservation des photographies, Paris, Presses du CNRS, 1990.
Notes van het Institut canadien de conservation, 1030 Chemin Innes, Ottawa (Ontario) K1A 0M5 CANADA. Ze kunnen per fax besteld worden 00 1 613 998 4721
Le soin des images photographiques présentées en coffret, 16/1.
Le soin des négatifs photographiques en noir et blanc sur plaque de verre, 16/2.
Le soin des négatifs photographiques en noir et blanc sur pellicule, 16/3.
Le soin des épreuves photographiques en noir et blanc, 16/4.
Le soin des documents photographiques couleur, 16/5.
Le traitement des pellicules et papiers photographiques noir et blanc modernes, 16/6.
(Uitreksel van "La Route du Papier Info", n° 5, october 1996)
© La Route du Papier